1880: Η άκρα ταπείνωση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας… Το πρώτο αίμα (vid.)

Ο Α’ Πόλεμος των Μπόερς θα ήταν μια άνευ σημασίας μικρή σύγκρουση από τις χιλιάδες που καταγράφονται στην ιστορία εάν δεν είχε την επίπτωση που είχε στο γόητρο της ισχυρότερης αυτοκρατορίας που γνώρισε ποτέ ο κόσμος, της Βρετανικής.

Το 1852 οι Μπόερς προχώρησαν στην ίδρυση του δικού τους κράτους, της Νοτιοαφρικανικής Δημοκρατίας. Δύο χρόνια αργότερα ιδρύθηκε ένα ακόμα κράτος των Μπόερς η Ελεύθερη Πολιτεία τη Οράγγης. Οι Βρετανοί δεν αναμίχθηκαν  στις υποθέσεις των δύο αυτών κρατών μέχρι τη δεκαετία του 1860 όταν στα εδάφη τους ανακαλύφθηκαν διαμάντια.

Τότε επενέβησαν για να διασφαλίσουν, υποτίθεται, τα συμφέροντα των γηγενών Γκρίκουα, τους οποίους υποστήριξαν κατά των Μπόερς όσον αφορά τα δικαιώματα επί των αδαμαντωρυχείων. Τελικά οι Βρετανοί, εκμεταλλευόμενοι την κήρυξη πτώχευσης του κράτους του Τράνσβααλ, το προσάρτησαν στα εδάφη τους, σχεδόν πραξικοπηματικά, το 1877, όταν η βρετανική σημαία υψώθηκε στην πρωτεύουσα Πρετόρια. Έτσι οι Μπόερς έγιναν και πάλι υπήκοοι του βρετανικού στέμματος χωρίς καθόλου να το επιθυμούν.

Η αφορμή

Όλα θα άλλαζαν το 1880 λόγω της υπερφίαλης και πιεστικής βρετανικής πολιτικής. Τον Νοέμβριο του έτους αυτού οι βρετανικές αρχές απαίτησαν από έναν Μπόερ υψηλό φόρο. Ο εν λόγω όμως κατάφερε να αποδείξει ότι όφειλε λιγότερους φόρους. Οι βρετανικές αρχές δέχτηκαν ότι είχε δίκιο αλλά ενώ κατέβαλε τον φόρο του επέβαλαν πρόστιμο για να μη φανεί πως υποχώρησαν στις αξιώσεις του.

Όταν αυτός αρνήθηκε να καταβάλει το πρόστιμο οι Βρετανοί κατάσχεσαν την άμαξά του. Την επομένη όμως 100 ένοπλοι Μπόερς επενέβησαν και πήραν πίσω την άμαξα. Οι Βρετανοί αντέδρασαν με την αποστολή ενός λόχου στρατού εντός της τεταμένης ατμόσφαιρας δεν άργησαν να ακουστούν και οι πρώτοι πυροβολισμοί. Ένας νέος πόλεμος άρχιζε.

Ωστόσο για τους Μπόερς το περιστατικό έδειξε πως οι Βρετανοί τους θεωρούσαν πολίτες β’ κατηγορίας που όφειλαν μόνο να γεμίζουν τα βρετανικά ταμεία με πλούτο, χωρίς να έχουν στοιχειώδη δικαιώματα. Έτσι αποφάσισαν να συγκεντρωθούν και να λάβουν αποφάσεις.

Οι βρετανικές αρχές απαγόρευσαν την συγκέντρωση αλλά αυτή τελικά πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 1880. Συμμετείχαν 4.000 Μπόερς οι οποίοι απαίτησαν την ανεξαρτησία του Τράνσβααλ και εξέλεξαν μια τριανδρία για να τους κυβερνήσει, με επικεφαλής τον Πάουλ Κρούγκερ και μέλη τον Πίετ Ζουμπέρ και τον Μαρτίνους Πρετόριους.

Οι Μπόερς αναγόρευσαν σε πρωτεύουσά τους τη μικρή πόλη Χάιντελμπεργκ, καθώς η Πρετόρια ήταν υπό βρετανικό έλεγχο και άρχισαν να ετοιμάζονται για την σύγκρουση.

Με την μπάντα να παιανίζει

Η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας από τους Μπόερς τον Δεκέμβριο του 1880 και οι πρώτες συγκρούσεις αφύπνισαν τη βρετανική διοίκηση που όμως λόγω των μικρών δυνάμεων που διέθετε λίγα μπορούσε να πράξει. Ακόμα δε και οι λιγοστές βρετανικές δυνάμεις ήταν διεσπαρμένες σε διάφορες πόλεις. Στην Πρετόρια ήταν εγκατεστημένο το στρατηγείο του Βρετανού στρατιωτικού διοικητή υποστράτηγου Κόλεϊ, πέντε λόχοι πεζικού και λίγοι ιππείς, την Πυροβολαρχία Ν με τέσσερα πυροβόλα, 45 σκαπανείς και κάποια τμήματα υπηρεσιών και υγειονομικού.

Οι Βρετανοί αιφνιδιασμένοι από τις εξελίξεις και χωρίς να έχουν καν υπολογίσει το ενδεχόμενο έκρηξης πολέμου δεν είχαν καταρτίσει κανένα σχέδιο δράσης. Με τον τρόπο αυτό η πρωτοβουλία είχε περάσει εξαρχής στους Μπόερς οι οποίοι, μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου 1880, πολιορκούσαν χαλαρά όλες τις απομονωμένες βρετανικές φρουρές.

Στο μεταξύ το επιτελείο και δύο λόχοι του βρετανικού 94ου Συντάγματος Πεζικού (ΣΠ) υπό τον αντισυνταγματάρχη Άνστρουθερ διατάχθηκαν να κινηθούν από το Λίντεμπουργκ όπου ασκούσαν καθήκοντα φρουράς και να μεταβούν στην Πρετόρια. Η βρετανική δύναμη ξεκίνησε στις 5 Δεκεμβρίου την κίνησή της. Ο Άνστρουθερ είχε στη διάθεσή του 252 άνδρες του 94ου ΣΠ, 12 άνδρες του Σώματος Επιμελητείας, ένα ιατρό και τρεις νοσοκόμους και 34 άμαξες με εφόδια για τους άνδρες του αλλά και για τη βρετανική φρουρά της Πρετόρια. Επίσης τη φάλαγγα συνόδευαν τρεις γυναίκες και δύο παιδιά.

Λόγω των πολλών αμαξών η φάλαγγα του 94ου ΣΠ βάδιζε αργά. Στις 17 Δεκεμβρίου ο Άνστρουθερ ενημερώθηκε μέσω αγγελιοφόρου από την Πρετόρια ότι ένα ισχυρό σώμα Μπόερς κινείτο στην περιοχή και διατάχθηκε να εντείνει τα μέτρα ασφαλείας κατά την πορεία.

Ο Άνστρουθερ διέθετε 4 έφιππους ανιχνευτές. Πίσω από τους ανιχνευτές κινείτο ο ίδιος με τον λοχαγό Έλιοτ και τον υπασπιστή του υπολοχαγό Χάρισον. Μαζί τους κινείτο και ο επικεφαλής του αποσπάσματος του Σώματος Επιμελητείας ανθυπασπιστή Ήγκερτον. Πίσω τους ακολουθούσαν οι 40 περίπου άνδρες της μπάντας του 94ου ΣΠ που παιάνιζαν διάφορα εμβατήρια κατά την πορεία.

Ακολουθούσαν 40 άνδρες του λόχου F του 94ου, πίσω από τους οποίους βάδισε το άγημα σημαίας του συντάγματος και ο λόχος Α και ακολουθούσαν 21 άνδρες του αποσπάσματος στρατοπεδείας, ο αξιωματικός στρατονόμος με πέντε άνδρες, που συνόδευαν 18 τιμωρημένους οπλίτες οι οποίοι δεν έφεραν όπλα. Πίσω τους κινούντο οι άμαξες σε μονή σειρά με άνδρες εκατέρωθεν εν είδει πλαγιοφυλακής, ενώ τη φάλαγγα μήκους άνω των 1.600 μ. έκλεινε ένα απόσπασμα 20 ανδρών.

Ακινητοποίηση ή θάνατος

Περί τις 12.30 το μεσημέρι η βρετανική φάλαγγα είχε πλησιάσει σε απόσταση 3 χλμ. από ένα χωριό όπου ο Άνστρουθερ σκόπευε να στρατοπεδεύσει για το βράδυ. Οι Μπόερς όμως τον πρόλαβαν. Στην αριστερά πλευρά του δρόμου, επί ενός εξάρματος του εδάφους, ανάμεσα στη βλάστηση, είχαν αναπτυχθεί, συνολικά περί τους 250 Μπόερς. Εξ αυτών οι 200, με επικεφαλής τον Ζουμπέρ είχαν αναπτυχθεί απέναντι από την κεφαλή της βρετανικής φάλαγγας και οι λοιποί 50 απέναντι στην «ουρά» αυτής.

Οι Βρετανοί συνέχισαν να βαδίζουν ατάραχα μέχρι που κάποια στιγμή οι μουσικοί έπαψαν να παιανίζουν και όλοι έστρεψαν το βλέμμα αριστερά τους. Θαρρείς από το πουθενά περίπου 150 Μπόερς εμφανίστηκαν στο υπερυψωμένο ανάχωμα του δρόμου πίσω από την ψηλή βλάστηση και μερικά μικρά δέντρα. Ο Άνστρουθερ βλέποντας τους άνδρες του να σταματούν την πορεία κάλπασε προς τα πίσω και πλησίασε τις άμαξες.

Ξαφνικά από απέναντι πρόβαλε ένας έφιππος άνδρας να πλησιάζει κρατώντας ένα λευκό πανί στο χέρι του. Ο άνδρας σταμάτησε σε κάποια απόσταση από τους Βρετανούς. Εκεί έσπευσε ο Ήγκερτον στον οποίο ο έφιππος παρέδωσε μια επιστολή. Όταν τελικά ο Άνστρουθερ διάβασε την επιστολή πληροφορήθηκε ότι το Τρανσβάαλ είχε ανακηρυχθεί ανεξάρτητη δημοκρατία και πως όφειλε να παραμείνει στη θέση του με τους άνδρες του. Αν προσπαθούσε να συνεχίσει την κίνησή του προς την Πρετόρια θα θεωρείτο εχθρική ενέργεια και θα αντιμετωπίζονταν αναλόγως.

Ο Άνστρουθερ απάντησε δηλώνοντας πως έχει διαταχθεί να μεταβεί στην πόλη και αυτό ακριβώς σκόπευε να πράξει. Την ώρα που γίνονταν αυτά περισσότεροι Μπόερς άρχισαν να συρρέουν στο αριστερό πλευρό της βρετανικής φάλαγγας και να λαμβάνουν θέσεις μάχης.

Το αίμα ρέει

Καθώς ο Άνστρουθερ διέταζε τον λόχο F να αναπτυχθεί σε γραμμή ακροβολιστών μια φονική ομοβροντία έσκισε τον αέρα από απόσταση μόλις 200 μ. από τη φάλαγγα. Αμέσως οι Βρετανοί έπεσαν πρηνείς στο έδαφος και επιχείρησαν να απαντήσουν. Ακάλυπτοι όμως όπως ήταν άρχισαν να πέφτουν ο ένας μετά τον άλλο από τα φονικά πυρά των αντιπάλων τους.

Όλοι, πλην ενός, δε οι Βρετανοί αξιωματικοί σκοτώθηκαν ή τραυματίσθηκαν αφήνοντας τους στρατιώτες ακέφαλους μέσα στην άψη της μάχης. Ο Άνστρουθερ δέχτηκε πέντε βολίδες στο πόδι. Στο μεταξύ οι Μπόερς άρχισαν να πυροβολούν και τα βόδια που έσυραν κάποιες από τις βρετανικές άμαξες.

Ήδη οι βρετανικές απώλειες ήταν συντριπτικές με 156 άνδρες και μια γυναίκα να είναι νεκροί, ή να σφαδάζουν στο έδαφος τραυματισμένοι. Ο Άνστρουθερ βλέποντας το άσκοπο της σφαγής των ανδρών του έδωσε διαταγή να καταθέσουν τα όπλα.

Έτσι και έγινε. Σύμφωνα με τον Βρετανό ιατρό Ουάρντ που επέζησε ο μέσος όρος τραυμάτων κατά νεκρό ή τραυματία Βρετανό ήταν πέντε! Οι Μπόερς πάντως επέτρεψαν στον επίσης τραυματία ανθυπασπιστή Ήγκερτον στον λοχία Μπράντλεϊ να μεταβούν στην Πρετόρια για να ζητήσουν βοήθεια για τους τραυματίες.

Πράγματι και παρά τα τραύματα οι δύο άνδρες έφτασαν στην πόλη την επομένη ημέρα το πρωί, διασώζοντας και την σημαία του 94ου ΣΠ την οποία ο Ήγκερτον έκοψε από τον ιστό και έκρυψε κάτω από το ματωμένο του χιτώνιο. Μέχρι όμως να φτάσει βοήθεια ήταν αργά για πολλούς από τους τραυματίες.

Ο ίδιος ο Άνστρουθερ πέθανε στις 26 Δεκεμβρίου, παρά τον ακρωτηριασμό του. Οι Μπόερς παραδέχτηκαν μόλις τέσσερις απώλειες αν και οι Βρετανοί υποστήριξαν ότι σκοτώθηκαν 44 αντίπαλοί τους. Για να δικαιολογήσουν δε την επαίσχυντη ήττα οι Βρετανοί υποστήριξαν ότι η δύναμη του Άνστρουθερ δέχτηκε επίθεση από τουλάχιστον 1.000 Μπόερς κάτι που σε καμία περίπτωση δεν ίσχυε.

Ήταν η πρώτη σύγκρουση ενός ταπεινωτικού για τη Βρετανία πολέμου.