ΜΑΧΗ ΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ -1941: Το Κύκνειο Άσμα του Ελληνικού Στρατού (vid.)

Μετά την διάσπαση από τους Γερμανούς της αμυντικής τοποθεσίας στο Κλειδί, μια μόνο ελπίδα απέμενε στις ελληνικές δυνάμεις, να καλύψουν την στενωπό της Κλεισούρας, απαγορεύοντας στους Γερμανούς τις άμεσες οδεύσεις προς Καστοριά, με την ελπίδα ότι οι ελληνικές στρατιές που εξακολουθούσαν να πολεμούν τους Ιταλούς στη Βόρεια Ήπειρο θα προλάβαιναν να οπισθοχωρήσουν.

Η στενωπός της Κλεισούρας βρίσκεται ανάμεσα στις λίμνες της Καστοριάς και τη Χειμαδίτιδα, στον δρόμο Αμύνταιου Καστοριάς. Η ελληνική 20η Μεραρχία Πεζικού (ΜΠ) του Τμήματος Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΣΚΜ) είχε αποστείλει στη στενωπό, ήδη από τις 10 Απριλίου δύο τάγματά της, μια μοίρα ορειβατικού πυροβολικού και μια διλοχία σκαπανέων για να οργανώσουν, όπως μπορούσαν την άμυνά της.

Η πρώτη επίθεση

Εκεί συνέρρευσαν και τα υποχωρούντα τμήματα της μεραρχίας, μετά τη μάχη του Κλειδίου. Έτσι στις 14 Απριλίου τη στενωπό φρουρούσαν 4 τάγματα πεζικού, ένα τάγμα πολυβόλων, δύο λόχοι προκάλυψης και ένας πεζομάχος λόχος όλμων, χωρίς όλμους. Η δύναμη αυτή ήταν ούτως η άλλως μικρή για να σταματήσει τις ισχυρές γερμανικές δυνάμεις.

Η πραγματικότητα δε ήταν περισσότερο αποκαρδιωτική. Τα τάγματα πεζικού διέθεταν τη μισή σχεδόν της κανονικής παρατακτέας δύναμη. Πυρομαχικά υπήρχαν λίγα, αντιαρματικά καθόλου και πυροβολικό ελάχιστο – 8 ορειβατικά πυροβόλα των 75 χιλ.

Ωστόσο οι Γερμανοί δεν περίμεναν να ολοκληρωθεί η εγκατάσταση των ελληνικών τμημάτων στην έτσι και αλλιώς ισχνά οργανωμένη τοποθεσία.  Επιτέθηκαν ήδη από το απόγευμα της 13ης Απριλίου, με πρώτο ΑΝΣΚ το ύψωμα 1386 (Σαγονίτσα) που το κάλυπτε Ι/87 Τάγμα Πεζικού.

Το τάγμα βρέθηκε σε λίγο να δέχεται την επίθεση τμημάτων του 1ου Συντάγματος Πάντσερ των SS, το οποίο υποστήριζε και το γερμανικό πυροβολικό του τομέα στο σύνολό του. Χωρίς να διαθέτουν κανένα αντιαρματικό όπλο οι Έλληνες πεζοί πολέμησαν γενναία, αλλά μάταια. Ύστερα από πεντάωρη άγρια μάχη το Ι/87 Τάγμα διαλύθηκε.

Οι απώλειες ήταν βαρύτατες. Περίπου το 30% των ανδρών αιχμαλωτίσθηκε. Οι υπόλοιποι σκοτώθηκαν. Ελάχιστοι γλίτωσαν και πήραν θέσεις στο ύψωμα 1597. Την άμεση διάσπαση της τοποθεσίας απέτρεψε γενναία αντεπίθεση του ΙΙΙ/80 Τάγματος Πεζικού, το οποίο αν και δεν κατόρθωσε να εκδιώξει τους Γερμανούς από τις θέσεις που είχαν καταλάβει, εντούτοις τους καθήλωσε σε αυτές, απαγορεύοντας κάθε περαιτέρω κίνησή τους. Ωστόσο και οι απώλειες του τάγματος αυτού ήταν βαριές. Ένας από τους λόχους του εξοντώθηκε από το βαρύ γερμανικό πυροβολικό.

Δεύτερη επίθεση

Στις 04.30 το πρωί της 14ης Απριλίου όμως οι Γερμανοί ενισχύθηκαν και άλλο και επανέλαβαν την επίθεση με στόχο αυτή τη φορά τον αυχένα Νταούλι, στον οποίο είχε πάρει θέσεις το 6ο Τάγμα Πολυβόλων Θέσεως – το οποίο όμως είχε στη διάθεσή του 10 μόλις παλιά πολυβόλα,, με όχι περισσότερα από 2.000 φυσίγγια ανά όπλο. Το τάγμα αυτό, από την στιγμή της συγκρότησής του δεν διέθετε μεταγωγικά και μοιραία οι άνδρες, κατά την προηγηθείσα υποχώρηση, δεν κατόρθωσαν να μεταφέρουν το σύνολο των όπλων και των πυρομαχικών.

Αλλά και οι δύο ελληνικές ορειβατικές πυροβολαρχίες αντιμετώπιζαν πλήρη σχεδόν έλλειψη πυρομαχικών. Έτσι η συμβολή τους στον αγώνα ήταν σχεδόν μηδενική. Οι Γερμανοί εξόρμησαν κατά του 6ου Τάγματος Πολυβόλων. Υποστηριζόμενοι από σφοδρά πυρά πυροβολικού, και με το πρώτο φως και από δεκάδες Stuka. Τα εχθρικά άρματα προσέγγισαν τις ελληνικές θέσεις, χωρίς να βάλλονται από κανένα αντιαρματικό όπλο και άρχισαν να κανονιοβολούν εκ του ασφαλούς τις θέσεις των Ελλήνων πολυβολητών.

Παρόλα αυτά το 6ο Τάγμα Πολυβόλων άντεξε επί 5 ώρες στην εχθρική πίεση. Διασπάστηκε δε μόνο όταν τα γερμανικά άρματα πέρασαν κυριολεκτικά μέσα από την τοποθεσία αμύνης του. Έστω και έτσι οι άνδρες του πολέμησαν απελπισμένα για μια ακόμα ώρα, παίζοντας κυνηγητό με τα γερμανικά άρματα και στοχεύοντας τους συνοδεύοντες αυτά Γερμανούς γρεναδιέρους.

Στο τέλος όμως η ισχύς επικράτησε του δικαίου και όσοι άνδρες του τάγματος ήταν ζωντανοί κατέθεσαν τα όπλα. Όταν το τάγμα παραδόθηκε είχε εξαντλήσει όλα τα πυρομαχικά του και δεν διέθετε κανένα ομαδικό όπλο σε λειτουργική κατάσταση.

Η παράταση της μάχης θα είχε ως μόνη συνέπεια τον θάνατο όλων των γενναίων του ανδρών. Οι Γερμανοί έχοντας επιτύχει να δημιουργήσουν ρήγμα στην ελληνική άμυνα επιτέθηκαν και στις υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις του τομέα.

Το ηρωικό ΙΙΙ/80 Τάγμα υπέκυψε με τη σειρά του, όταν είχε εξαντληθεί και το τελευταίο φυσίγγιο και οι Γερμανοί το είχαν περικυκλώσει. Μόνο το ΙΙ/80 Τάγμα κατόρθωσε να διαφύγει, τη νύκτα, έχοντας όμως και αυτό υποστεί σοβαρές απώλειες από το εχθρικό πυροβολικό και την αεροπορία.

Η διάσπαση του ελληνικού μετώπου στην στενωπό Κλεισούρας, παρά τον εικοσάωρο ηρωικό αγώνα των κατώτερων σε μέσα και αριθμό ελληνικών τμημάτων, αποτελούσε το κύκνειο άσμα του Ελληνικού Στρατού. Η διάνοιξη από τους Γερμανούς της οδού προς Σιάτιστα και Κοζάνη στερούσε κάθε ελπίδα διάσωσης των ελληνικών στρατιών της Βόρειας Ηπείρου.

Η Κλεισούρα ήταν μια ακόμα μάχη τιμής των ελληνικών όπλων. Η απέλπιδα αντίσταση των Ελλήνων στρατιωτών προκάλεσε τον θαυμασμό και αυτών των ίδιων των Γερμανών και συνέβαλε τα μέγιστα στην τιμητική τους απόφαση να μην θεωρηθεί ο Ελληνικός Στρατός αιχμάλωτος πολέμου. Επρόκειτο για κάτι μοναδικό στα παγκόσμια πολεμικά, χρονικά!