Μαρτυρία Καϊμάρα: Η διάλυση του 5/42 Συντάγματος Ψαρρού από τον ΕΛΑΣ

Μετά την αποτυχίαν των διεξαχθεισών μεταξύ ΕΑΜ – ΕΔΕΣ – ΨΑΡΡΟΥ διαπραγματεύσεων προς ενοποίησιν του Ανταρτικού Αγώνος, το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ ήρχισε να δημιουργή νέα επεισόδια και προστριβάς με το 5/42, με τον σκοπόν όπως φέρει εις δύσκολον θέσιν το Συν/μα και δώση τούτο την αφορμήν της ρήξεως και του εμφυλίου σπαραγμού. Επειδή όμως ο Συν/ρχης Ψαρρός, διά της ελαστικής πολιτικής και των σχετικών υποχωρήσεών του, κατώρθωνε να αποφεύγη τας προκλήσεις και αφορμάς της ρήξεως, το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ προέβη εις σωρείαν επιθετικών ενεργειών κατά του 5/42, αι οποίαι απέβλεπον εις το καταστρωθέν υπό της ηγεσίας αυτού σχέδιον της ολοκληρωτικης διαλύσεως και εξοντώσεως του 5/42, όπερ απετέλει εμπόδιον εις την πολιτικήν επικράτησίν του και την πραγματοποίησιν των προδοτικών του σκοπών.

Τα γεγονότα εξελείχθησαν χρονικώς ως κάτωθι:

α. Τμήμα του Τάγματος Νικηφόρου του ΕΛΑΣ, την νύκτα της 3-4 Μαρτίου 1944 εκύκλωσε το χωρίον Σερνικάκι και αφήρεσε τα στρατιωτικά είδη αδειούχων ανταρτών του Συν/τος, έδειρε οπαδούς τούτου, αφήρεσε τρόφιμα και απήγαγε 11 οπαδούς του Συν/τος, μεταξύ των οποίων και τον Υπολ/γόν Βλάϊκον Σπ.

β. Μετά διήμερον τμήμα του Τάγματος Κρόνου του ΕΛΑΣ, αφώπλισε αντάρτας του Υπολ/γού Κοκόρη Σ. εις Ερατεινήν.

γ. Ο λοχαγός Δεδούσης, ευρισκόμενος με τον Λόχον του εις Πεναγιούς και πληροφορηθείς δι’ αγγελιοφόρου τα ανωτέρω, έλαβεν έκτακτα μέτρα ασφαλείας, ήτοι συνέλαβε τα μέλη της Περιφερειακής Επιτροπής του ΕΑΜ Φωκίδος, αφώπλισε τας μαχητικάς ομάδας του ΕΛΑΣ των γειτονικών χωρίων και παραλαβών τους ομήρους και τα όπλα μετέβη εις την περιοχή Ν. Μόρνου, ένθα ευρίσκετο το Τάγμα Καπετζώνη.

δ. Ο Συν/ρχης Ψαρρός πληροφορηθείς τα ανωτέρω διέταξε και αφέθησαν ελεύθεροι οι συλληφθέντες όμηροι.-

ε. Ο Ε Λ Α Σ απέστειλε τελεσίγραφον προς τον Συν/ρχην Ψαρρόν και ηξίωσε την παράδοσιν των Δεδούση και Καπετζώνη, πλην όμως ο Ψαρρός ηρνήθη να κάμη μίαν τοιαύτην ατιμίαν, δηλώσας ότι θα δικάση το 5/42 τον Δεδούσην, εφ’ όσον ο ΕΛΑΣ θα έπραττε το αυτό διά τον Νικηφόρον. Παραλλήλως δε εζήτησε την επέμβασιν της Αγγλικής Αποστολής προς διευθέτησιν των διαφορών και αποφυγήν γενικωτέρας συγκρούσεως.-

στ. Την νύκτα της 30 Μαρτίου ο Λόχος Δεδούση ευρισκόμενος εις το Ευπάλιον Δωρίδος και διασκεδάζων μετά των οπαδών του Συν/τος εντός του κτιρίου του Γυμνασίου, εδέχθη αιφνιδιαστικήν επίθεσιν εκ μέρους του Τάγματος Κρόνου του ΕΛΑΣ. Ο ως άνω Λόχος απέκρουσε τους επιτεθέντας Ελασίτας και τους έτρεψεν εις φυγήν συλλαβών πολλούς αιχμαλώτους.-

ζ. Ο Συν/ρχης Ψαρρός, αντιληφθείς ότι ευρίσκετο ενώπιον γενικής επιθέσεως του ΕΛΑΣ, έλαβε μέτρα ασφαλείας και αμύνης και έκαμε νέας προτάσεις προς τον ΕΛΑΣ διά την άμεσον έναρξιν διαπραγματεύσεων προς ειρηνικήν διευθέτησιν των διαφορών και αποφυγήν γενικής συρράξεως, ζητήσας συγχρόνως και την επέμβασιν της Συμμαχικής Αποστολής. Εις την πρόσκλησίν του ταύτην ο ΕΛΑΣ ουδεμίαν απάντησιν έδωσε. Αφ΄ετέρου συνέχισε τας επιθετικάς του ενεργείας εναντίον τμημάτων του 5/42 εις τας επαρχίας Δωρίδος και Παρνασσίδος. Κατόπιν αυτού ο Συν/ρχης Ψαρρός ηναγκάσθη να διατάξη την ανάκλησιν των αδειούχων ανταρτών και την συγκέντρωσιν του Συν/τος εις την περιοχήν ΤΡΙΚΟΡΦΟΝ ΚΛΗΜΑΤΑ και διά τον φόβον επικειμένων εκκαθαριστικών επιχειρήσεων εκ μέρους των Γερμανών.-

η. Ο Αντ/ρχης Λαγγουράνης Κ., Υποδιοικητής του 5/42, μεταβάς εις ΠΑΛΑΙΟΞΑΡΙΟΝ Δωρίδος όπως επικοινωνήση τηλεφωνικώς μετά των αντιπροσώπων της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ και επιτύχη συνάντησιν προς ειρηνικήν διευθέτησιν των δημιουργηθεισών προστριβών, συνελήφθη από τμήμα του ΕΛΑΣ την νύκτα της 5 Απριλίου και προσεχώρησεν εις τον ΕΛΑΣ. Ούτος εν συνεχεία εξέδωσεν προκήρυξιν, δι’ ης παρώτρυνε τους αντάρτας του 5/42 όπως αποκηρύξουν τον Ψαρρόν και τους Αξ/κούς του και προσχωρήσουν εις τον ΕΛΑΣ. Η προδοτική αύτη ενέργεια του εν λόγω Αξ/κού υπήρξεν βαρύ πλήγμα διά τον Ψαρρόν και το 5/42.-

θ. Ο Συν/ρχης Ψαρρός και η Αγγλική Αποστολή συνέχισαν με δραστηριότητα τας προσπαθείας των προς αποφυγήν γενικής συρράξεως, πλην προσέκρουσαν εις την αδιαλλαξίαν των ηγετών του ΕΛΑΣ και της ιδρυθείσης ήδη Π Ε Ε Α (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσις του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ). Ούτοι ηξίωσαν όπως διαλυθή το 5/42, παραδόση τούτο τον οπλισμόν του εις τον ΕΛΑΣ και παραδοθούν επίσης οι Αξ/κοί και άνδρες τούτου εις τον ΕΛΑΣ.-

ι. Ο ΕΛΑΣ εκινητοποίησεν εξ όλης της Ελλάδος μεγάλας δυνάμεις (δεκαπλασίας του 5/42) και εξαπέστειλε ταύτας εις την περιοχήν Δωρίδος με αποκλειστικόν σκοπόν όπως διαλύσουν το ταχύτερον το 5/42, ίνα ο ΕΛΑΣ, κατά την επικειμένην διάσκεψιν του Καίρου παρουσιασθεί ως ο μόνος Εθνικός Στρατός εν Ελλάδι.

Η διεύρυνσις της εν λόγω επιχειρήσεως ανετέθη εις τον αιμοβόρον Άρην Βελουχιώτην. Τα τμήματα του ΕΛΑΣ, μεταξύ των οποίων ήσαν η Σωματοφυλακή του ΄Αρη Βελουχιώτη αποτελουμένη από τους ανθρωποσφαγείς μαυροσκούφηδες και η Διεθνής Ταξιαρχία, συνολικής δυνάμεως 6000 ανδρών, άριστα εξωπλισμένων και εφωδιασμένων με οπλισμόν και πυρομαχικά Γερμανικής κατασκευής, εκινήθησαν από διαφόρους κατευθύνσεις συγκλινούσας προς την αμυντικήν τοποθεσίαν ΤΡΙΚΟΡΦΟΝ – υψ. Ν. ΜΟΡΝΟΥ, την οποίαν είχε καταλάβει το 5/42.-

Μάχαι Τρικόρφου (12-15/4/1944) υπό Αρχ. Βορ. Γκιώνας

Από 12-15 Απριλίου 1944 οι λόχοι Καϊμάρα και Κούτρα με τον Ταγ/ρχην Μαϊζάνον Ηλ. επικεφαλής, παρά την μειωμένην δύναμίν των, απέκρουσαν επί του ΤΡΙΚΟΡΦΟΥ λυσσώδεις επιθέσεις των Ταγμάτων Κρόνου και Νικηφόρου του ΕΛΑΣ υποστηριζομένας από βαρείς όλμους και πολυβόλα και έτρεψαν ταύτα επανειλημμένως εις φυγήν με βαρείας απωλείας εις άνδρας και υλικόν διά τον ΕΛΑΣ. Οι γενναίοι αντάρται του Λόχου Καϊμάρα, αν και ευρίσκοντο εις μειονεκτικήν μοίραν από απόψεως τοποθεσίας αριθμητικής δυνάμεως και οπλισμού, ημύνθησαν ηρωϊκώτατα δι’ όλων των όπλων και ιδίως των χειροβομβίδων και διέσωσαν την τιμήν του 5/42. Οι Λόχοι Κούτρα και Καϊμάρα συνεπτύχθησαν την νύκτα της 15/16 Απριλίου εις ΜΑΡΑΘΙΑΝ, κατόπιν εντολής του Συν/τος και ανέλαβον την ασφάλειαν τούτου από Ανατολών. Ο Λοχαγός Δεδούσης επιστρέφων με αντάρτας του λόχου του την 14ην Απριλίου εκ Γαλαξειδίου διά βενζινοπλοίου εις ΚΛΗΜΑΤΑ, εδέχθη δολοφονικήν επίθεσιν από τμήμα του ΕΛΑΣ εις ΤΡΟΙΖΟΝΙΑ και απέκρουσε ταύτην.-

Μάχη Μαραθιά (16/4/44)

Κατά τας πρώτας πρωϊνάς ώρας του Πάσχα (16.4.44) και ενώ οι κώδωνες των εκκλησιών του Μόρνου εκάλουν τους κατοίκους των χωρίων διά το “Χριστός Ανέστη”, σφοδροτάτη αιφνιδιαστική επίθεσις δι’ όλμων και πολ/λων εξετοξεύθη υπό των ανδρών του Τάγ/τος Νικηφόρου – Παπαζήση από το χωρίον Μαραθιά προς την σκάλαν Καραίσκου, ένθα είχον συγκεντρωθή οι Λόχοι Κούτρα – Καϊμάρα. Οι Λόχοι ούτοι υποστηριζόμενοι από τα πυρά των ανδρών Κοκορέλη και Πετυχάκη όχι μόνον απέκρουσαν τας λυσσώδεις επιθέσεις των Ελασιτών αλλά διά σφοδράς αντεπιθέσεως έτρεψαν τούτους εις άτακτον φυγήν πέραν του χωρίου Μαραθιά.

Ο ΕΛΑΣ είχε σοβαράς απωλείας εις νεκρούς, τραυματίας και αιχμαλώτους. Οι συλληφθέντες 60 αιχμάλωτοι υπό του 5/42 απεστάλησαν εις τον Σ.Δ. του Συν/τος, ένθα ο Συν/ρχης Ψαρρός αφήκε τούτους ελευθέρους. Ούτοι μεταβάντες εις τα απέναντι τμήματα του ΕΛΑΣ μετέσχον της γενικής επιθέσεως της επομένης νυκτός τούτου κατά του 5/42.-
Εκ του 5/42 ετραυματίσθησαν σοβαρώτατα, ο Ανθ/γός Κοκορέλλης Κωνστ. υποστάς πλήρη παράλυσιν των κάτω άκρων και ο Εφ. Ανθ/γός Πριγγής, όστις εσφάγη επί της κλίνης του την επομένην διά μαχαίρας υπό ανταρτών του ΕΛΑΣ.

Τας εσπερινάς ώρας του Πάσχα του 1944 ο Συν/ρχης Ψαρρός εξέδωκεν ιστορικήν διακήρυξιν διαβιβασθείσαν εις ΕΛΑΣ και Στρατηγείον Μέσης Ανατολής και απευθυνομένην προς τον Ελληνικόν λαόν, διά της οποίας διεμαρτύρετο εντόνως διά την απρόκλητον και δολοφονικήν επίθεσιν του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ εναντίον του 5/42. Την 3ην πρωϊνήν της 17ης Απριλίου 1944 το 5/42 εδέχθη σφοδροτάτην γενικήν είθεσιν από όλας τας δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Ο Λόχος Δεδούση δεχθείς το μεγαλύτερον βάρος της επιθέσεως ανετράπη και παρέσυρε και τα υπόλοιπα τμήματα του 5/42 προς την κατεύθυνσιν του ΜΑΡΑΘΙΑ. Ούτω το αμυντικόν συγκρότημα των ΚΛΗΜΑΤΩΝ κατέρρευσε και η αμυντική διάταξις του 5/42 εξηρθρώθη. Ο Λόχος Καϊμάρα και πάλιν έσωσε την κατάστασιν. Επετέθη διά της ξιφολόγχης και διέσπασε τον κλοιόν προς Λ. και συνέλαβε αρκετούς αιχμαλώτους ελασίτας. Οι Αξκοί και αντάρται του 5/42, οι οποίοι ηκολούθησαν τον Λόχον Καϊμάρα διέφυγον την αιχμαλωσίαν και την βεβαίαν σφαγήν εκ μέρους του ΕΛΑΣ.-

Ο Συν/ρχης Ψαρρός παρέμεινε εις την ΣΚΑΛΑΝ ΚΑΡΑΪΣΚΟΥ, μαζύ με αρκετούς Αξ/κούς και αντάρτας (πλέον των 200). ΄Ολοι ούτοι, εκτός ελαχίστων, εύρον μαρτυρικόν θάνατον από τους ανθρωποσφαγείς του ΕΛΑΣ, αφού προηγουμένως υπέστησαν μεσαιωνικά βασανιστήρια (αποκοπή άκρων διά μαχαίρας, εξόρυξις οφθαλμών, δαρμοί μέχρις αίματος διά συρματίνων μαστιγίων, χάραξις δέρματος διά μαχαίρας, χρήσις άλατος και βρασμένου ελαίου επί των πληγών των αιχμαλώτων κ.λ.π.). Ο Συν/ρχης Ψαρρός εξετελέσθη δι’ αυτομάτου όπλου κατόπιν εντολής του Συν/ρχου του ΕΛΑΣ Ζούλα, το δε πτώμα του παρέμεινε άταφον επί ημέρας.

Μετά το τραγικόν τέλος του 5/42 εις τα ΚΛΗΜΑΤΑ, το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ εξαπέλυσε πρωτοφανή τρομοκρατίαν κατά των οπαδών τούτου εις ολόκληρον την Ρούμελην (εκτελέσεις και σφαγαί αγνών Ελλήνων πατριωτών, πυρπολήσεις, διαρπαγαί, βιασμοί κ.λ.π.). Τοιούτον υπήρξε το δραματικόν τέλος του θρυλικού 5/42 Συν/τος Ευζώνων, το οποίον, οργανωθέν εις τα βουνά της Ρούμελης με μοναδικόν σκοπόν να αγωνισθή εναντίον του βαρβάρου κατακτητού διά την απελευθέρωσιν της Ελλάδος εδέχθη επτά (7) τελεσίγραφα εκ μέρους του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και τρεις (3) δολοφονικάς επιθέσεις, διότι απετέλεσε εμπόδιον εις την επιτυχίαν των προδοτικών και καταχθονίων επιδιώξεων του Κ.Κ.Ε. Οι ηρωϊκοί αγώνες του 5/42 και η θυσία πολλών εκατοντάδων θυμάτων του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ δεν απέβησαν επί ματαίω. Έπεσαν εκείνοι ως άγιοι μάρτυρες της Χριστιανικής πίστεως και ως σταυροφόροι της Εθνικής Ιδέας, συντελέσαντες διά της θυσίας των εις την διάσωσιν της Ελληνικής Φυλής από τον μαύρον και τον ερυθρόν φασισμόν.