Πόλεμος των Δύο Ρόδων: Το πεζικό του μεγάλου αγγλικού εμφυλίου

Ο πόλεμος μεταξύ των οίκων του Γιορκ και του Λάνκαστερ συγκλόνισε την Αγγλία επί δεκαετίες. Οι αντίπαλοι στρατοί αποτελούντο, κατά κύριο λόγο, από τμήματα πεζικού, τα οποία και διαδραμάτισαν καταλυτικό ρόλο στην σύγκρουση.

Ο Πόλεμος των Δύο Ρόδων υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους σε διάρκεια και καταστροφικότερους εμφυλίους πολέμους στην αγγλική ιστορία. Ξεκίνησε το 1455 και διήρκεσε, με διαλείμματα, έως το 1487. Στον πόλεμο αυτό αναμετρήθηκαν, με έπαθλο τον αγγλικό θρόνο, οι δουκικοί οίκοι του Λάνκαστερ και του Γιορκ.

Λόγω των εμβλημάτων των δύο οίκων, του λευκού ρόδου του Γιορκ και του ερυθρού ρόδου του Λάνκανστερ, ο πόλεμος ονομάστηκε Πόλεμος των Δύο Ρόδων. Κατά παράδοση οι αγγλικοί στρατοί του Μεσαίωνα, βασίζονταν στο αξιόμαχο πεζικό τους και όχι, αντίθετα με τους άλλους ευρωπαϊκούς στρατούς της εποχής, που βασίζονταν στο βαρύ τους ιππικό.

Ο Αγγλικός Στρατός κατάφερε, σχεδόν, να επικρατήσει έναντι του ισχυρότερου ευρωπαϊκού στρατού, του Γαλλικού, κατά τη διάρκεια του Εκατονταετούς Πολέμου, βασιζόμενος στην υπεροχή του σε πεζικό και ειδικά σε οπλισμένους με το περίφημο Μακρό Τόξο, τοξότες.

Η πρακτική αυτή συνεχίστηκε και κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Δύο Ρόδων. Οι στρατοί των δύο αντιμαχομένων παρατάξεων ήταν, ουσιαστικά, με μικρές διαφοροποιήσεις, ίδιοι. Αποτελούντο από στοιχεία βαρέως ιππικού, ιπποτών και από πολλούς πεζούς. Οι τελευταίοι διακρίνονταν σε αρκετές κατηγορίες.

Στην πρώτη ανήκαν οι ευγενείς, πεζομάχοι ιππότες. Οι Άγγλοι ιππότες, ακολουθώντας την παράδοση που είχε δημιουργηθεί κατά τον Εκατονταετή Πόλεμο, συνήθιζαν να μάχονται πεζή. Το ίδιο έπρατταν, σε μεγάλο βαθμό, και στον Πόλεμο των Δύο Ρόδων, ενισχύοντας με την παρουσία τους τις τάξεις του πεζικού.

Οι πεζομάχοι ιππότες, έφεραν βαρύτατη θωράκιση, που κάλυπτε ολόκληρο το σώμα του πολεμιστή, κυριολεκτικά από κορυφής μέχρις ονύχων. Ήταν δε οπλισμένοι με αγχέμαχα όπλα. Βασικό τους όπλο ήταν το μακρύ δίστομο σπαθί. Έφεραν όμως και διάφορα άλλα όπλα, όπως δορυδρέπανα, λογχοδρέπανα, πολεμικούς πελέκεις, δόρατα, ή και πιο «εξωτικά» tongue de beof (γλώσσα του μοσχαριού) και plancon a picot, τα οποία ήταν ιδανικά να συντρίβουν τους αντίπαλους θώρακες. Οι πεζομάχοι ιππότες λειτουργούσαν, τρόπο τινά,  και ως διοικητές των τμημάτων του πεζικού.

Οι συνηθέστεροι όμως τύποι πεζικού ήταν οι τοξότες και λογχοδρεπανηφόροι. Οι τοξότες ήταν εξοπλισμένοι με το φονικό Μακρό Τόξο. Έφεραν επίσης σπαθί, κράνος, ελαφρά θωράκιση και ενίοτε μικρή, στρογγυλή, ασπίδα (buckler). Τμήματα τοξοτών συγκροτούντο και από τους κατά τόπους αγρότες, οι οποίοι είχαν εμπειρία στη χρήση του τόξου, αλλά δεν έφεραν άλλο οπλισμό, πέραν ενός μικρού σπαθιού ή εγχειριδίου.

Οι λογχοδρεπανηφόροι έφεραν λογχοδρέπανα, ή δορυδρέπανα, ή και δόρατα. Πολεμούσαν σε σχετικά πυκνή τάξη, πλησίον των τοξοτών, τα αποτελέσματα των βολών των οποίων είχαν ως αποστολή να εκμεταλλευτούν, διασπώντας την εχθρική παράταξη με αγώνα εκ του συστάδην, αφού πρώτα αυτή είχε φθαρεί από τα φίλια βέλη.

Οι άλλοι δύο τύποι πεζικού που έδρασαν στην εν λόγω πολεμική σύγκρουση προέρχονταν, κατά κύριο λόγο, από την ηπειρωτική Ευρώπη. Ήταν μισθοφόροι σαρισσοφόροι και αρκεβουζιοφόροι. Οι πρώτοι ήταν κυρίως Φλαμανδοί, Βουργουνδοί ή Γερμανοί και πολεμούσαν σε πυκνούς σχηματισμούς. Οι δεύτεροι ήταν Φλαμανδοί, Γάλλοι ή Γερμανοί και πολεμούσαν, με πρώιμα πυροβόλα όπλα, σε ανοικτούς σχηματισμούς, ως ακροβολιστές. Τους δύο αυτούς τύπους χρησιμοποίησε κυρίως ο οίκος του Γιορκ.

Εκτεταμένα χρησιμοποιήθηκαν και από τις δύο πλευρές Ουαλοί πεζοί, οπλισμένοι με μακρά δόρατα, σπαθί και ενίοτε μικρή ασπίδα, αλλά και Ουαλοί τοξότες. Ο οίκος του Λάνκαστερ χρησιμοποίησε και μεγάλο αριθμό Ιρλανδών πεζών, οι περισσότεροι εκ των οποίων έφεραν ακόντια, ασπίδες και εγχειρίδια και πολεμούσαν σε χαλαρή τάξη. Οι υπόλοιποι έφεραν τον αυτό οπλισμό, αλλά πολεμούσαν σε διάταξη ακροβολισμού, όπως οι αρχαίοι ψιλοί.

Με τον ίδιο τρόπο πολεμούσαν και οι εκ της χερσονήσου της Βρετάνης μισθοφόροι ακοντιστές, αλλά και οι Βουργουνδοί «χειροβομβιστές» που πολέμησαν στην υπηρεσία του οίκου του Γιορκ. Οι δε λεγόμενοι Πεταρντιέρ οποίοι χρησιμοποιούσαν  πρώιμες εκρηκτικές συσκευές κυρίως σε πολιορκητικές επιχειρήσεις.

Το πεζικό της εποχής πολεμούσε σχηματίζοντας τουλάχιστον δύο γραμμές μάχης, με τη δεύτερη να υποστηρίζει την πρώτη, καλύπτοντας τα τυχόν κενά που ανοίγονταν στην πρώτη. Μετά από την ανταλλαγή πυρών πυροβολικών, βολίδων πρώιμων τυφεκίων και βελών, οι δύο γραμμές προσέγγιζαν η μια την άλλη και η μάχη κρινόταν σε αγώνα σώμα με σώμα, αν και εφόσον η αντίπαλη γραμμή δεν είχε ήδη διασπαστεί από τα βλήματα και τα πυρά.