Πως οι Γερμανοί πέρασαν τον Ντον… Μάχη Ροστόφ, η πύλη του Καυκάσου (vid.)

Η Γερμανία δεν παράγει πετρέλαιο. Αυτή είναι μια αλήθεια που ίσχυε και εξακολουθεί να ισχύει. Το 1939 η χώρα κάλυπτε το 70% των αναγκών της από εισαγωγές. Με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η Γερμανία έχασε την πρόσβαση σχεδόν σε όλες τις διεθνείς αγορές πετρελαίου με εξαίρεση αυτή της Σοβιετικής Ένωσης που άνοιξε με την υπογραφή του Συμφώνου Ρίμπεντροπ – Μολότοφ, τον Αύγουστο του 1939.

Ο Χίτλερ όμως δεν ήταν ιδιαίτερα ευχαριστημένος και δεν θα μπορούσε να είναι εφόσον αισθανόταν εξαρτημένος από το σοβιετικό πετρέλαιο έχοντας υπόψη ότι οποτεδήποτε το Κρεμλίνο αποφάσιζε η ροή μπορούσε να σταματήσει. Το πετρέλαιο έπαιξε σημαντικό ρόλο στους σχεδιασμούς του Γερμανού δικτάτορα όσον αφορά την επίθεση κατά της ΕΣΣΔ, τα σχέδια της οποία άρχισαν να καταστρώνονται από το 1940.

Οι Γερμανοί υπολόγιζαν πως από τα κοιτάσματα του Καυκάσου προερχόταν το 70% της σοβιετικής παραγωγής πετρελαίου γεγονός που σήμαινε πως, πέραν των όποιων πλεονεκτημάτων θα συνεπαγόταν για τους ίδιους η κατάκτηση της περιοχής, θα αποστερούσε παράλληλα από τους αντιπάλους τους τη δυνατότητα συνέχισης του πολέμου. Οι Γερμανοί επιτέθηκαν με δύο Ομάδες Στρατιών (Α και Β).

Έφοδος πάντσερ

Η γερμανική θερινή επίθεση ξεκίνησε στις 28 Ιουνίου 1942 στον τομέα της Ομάδα Στρατιών (ΟΣ) Β, οι δυνάμεις της οποίας προωθήθηκαν προς Βόρονεζ και ποταμό Ντον. Τον τομέα του Ντον υπεράσπιζαν, από δυτικά προς τα ανατολικά, η 12η, 18η, 37η και 51η Σοβιετική Στρατιά. Η ΟΣ Α εισήλθε στη μάχη στις 9 Ιουλίου. Την επίθεση ξεκίνησαν τα πάντσερ του στρατηγού φον Κλάιστ επιτιθέμενα στο δεξιό πλευρό του σοβιετικού Νοτίου Μετώπου.

Στις 20 Ιουλίου το ΧΧΧΧ Σώμα Πάντσερ (ΣΠα) με τις 3η και 23η Μεραρχία Πάντσερ (ΜΠα) πλησίασε στον ποταμό Ντον. Ένα συγκρότημα μάχης της 23ης ΜΠα έφτασε στη βόρεια όχθη του μεγάλου ποταμού στο ύψος της πόλης Νικολαέφσκα. Το συγκρότημα αυτό, υπό τον ταγματάρχη Μηχανικού Τσέιντλικ αποτελείτο από την επιλαρχία αναγνώρισης της 23ης ΜΠα, έναν λόχο μηχανικού, έναν λόγο γρεναδιέρων πάντσερ και δύο πυροβολαρχίες. Το γερμανικό απόσπασμα αιφνιδίασε πλήρως τους Σοβιετικούς και σύντομα τμήμα του πέρασε στην ανατολική όχθη του πλάτους, στο σημείο εκείνο, 150 μ. ποταμού.

Με τον τρόπο αυτό ένα από τα σημαντικότερα υδάτινα κωλύματα στην Ευρώπη χάθηκε για τους Σοβιετικούς χωρίς μάχη. Η υπεύθυνη για τη φύλαξη του τομέα 51η Σοβιετική Στρατιά του υποστρατήγου Νικολάι Τρουφάνοφ, όχι μόνο δεν αντέδρασε, αλλά δεν εκτόξευσε καν μια αντεπίθεση κατά των λιγοστών Γερμανών. Ο Σοβιετικός διοικητής απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του, μετά το φιάσκο, αλλά η ζημιά είχε ήδη γίνει. Εξάλλου η αντικατάστασή του έγινε μάλλον βιαστικά και για λίγες κρίσιμες ημέρες η 51η Στρατιά ήταν ακέφαλη.

Το γερμανικό μηχανικό δημιούργησε πορθμείο και από το βράδυ της 22ης Ιουλίου γερμανικά ελαφρά οχήματα άρχισαν να περνούν στην απέναντι όχθη. Ωστόσο η 23η ΜΠα δεν κατάφερε να εκμεταλλευτεί άμεσα την επιτυχία του Τσέιντλικ καθώς αντιμετώπιζε έλλειψη καυσίμων. Έτσι ανατέθηκε η ενίσχυση του προγεφυρώματος σε τακτικό συγκρότημα της 3ης ΜΠα το οποίο κινήθηκε τολμηρά σε βάθος 40 χλμ. εντός της εχθρικής παράταξης, καταλαμβάνοντας μάλιστα άθικτη μια γέφυρα επί του ποταμού Σαλ, στο ύψος της πόλης Ορλόφκα, νότια του Ντον.

Στις 23 Ιουλίου και η μεραρχία Grosseutschland διέσχισε επίσης τον Ντον, στην περιοχή της Μαλινόφσκαγια. Η απέναντί της 37η Σοβιετική Στρατιά επίσης δεν έπραξε το παραμικρό για να εμποδίσει τους Γερμανούς. Μόλις στις 25 Ιουλίου επιχείρησαν οι Σοβιετικοί τις πρώτες αντεπιθέσεις κατά των γερμανικών αιχμών, αλλά ήταν ήδη αργά. Οι καταπονημένες σοβιετικές στρατιές στο δεξιό πλευρό της σοβιετικής διάταξης δεν είχαν άλλη επιλογή από το να υποχωρήσουν, εγκαταλείποντας και σημαντικό μέρος του πυροβολικού τους.

Ροστόφ και πρώτες σοβιετικές αντεπιθέσεις

Η 51η Στρατιά ανέπτυξε τρεις μεραρχίες τυφεκιοφόρων απέναντι στο γερμανικό προγεφύρωμα στον ποταμό Σαλ, επιχειρώντας, με τα λίγα άρματα που διέθετε, να πλήξει το δεξιό πλευρό της γερμανικής 3ης ΜΠα. Ωστόσο τα ελαφρά άρματα Τ-60 που διέθετε δεν έκαναν καμία εντύπωση στους έμπειρους Γερμανούς αρματιστές που απέκρουσαν εύκολα την σοβιετική αντεπίθεση. Πάντως σοβιετικά αεροσκάφη κατάφεραν να καταστρέψουν μια γέφυρα που κατασκεύασε το γερμανικό μηχανικό επί του ποταμού.

Παρά τις αρχικές τους επιτυχίες  οι Γερμανοί για να επιτύχουν την προέλασή τους προς τον Καύκασο όφειλαν να καταλάβουν το Ροστόφ και τις επί του Ντον γέφυρες νοτίως της πόλης. Το LVII ΣΠα μαχόταν στο φλεγόμενο Ροστόφ . Ο διοικητής του, στρατηγός φον Κίρχνερ, αντιλαμβανόμενος την σπουδαιότητα των γεφυρών, διέταξε την 13η ΜΠα να σπεύσει αν τις καταλάβει. Στις 16.00 της 23 Ιουλίου στοιχεία αναγνώρισης της μεραρχίας είχαν αφιχθεί στη βόρεια όχθη του Ντον έχοντας απέναντι σοβιετικά στρατεύματα που, κακήν-κακώς, υποχωρούσαν σχεδόν άτακτα.

Παρά την καταστροφή δύο γεφυρών – μια κατά λάθος από τους Γερμανούς –  το μηχανικό της 13ης ΜΠα κατάφερε να δημιουργήσει πλωτή γέφυρα το βράδυ της 23ης προς 24η Ιουλίου 1942. Βορειότερα οι μεραρχίες πεζικού της 17ης Γερμανικής Στρατιάς εκκαθάριζαν την περιοχή του Ροστόφ.

Οι Γερμανοί για να μπορέσουν να αξιοποιήσουν το νοτίως του Ροστόφ προγεφύρωμά τους επί του Ντον έπρεπε να καταλάβουν μια υπερυψωμένη, επί αναχώματος οδό, μήκος 6 χλμ., επί και παράλληλα της οποίας υπήρχαν πέντε γέφυρες, οδικές και σιδηροδρομικές, στην περιοχή του Μπαταίσκ, νότια του Ροστόφ. Παραπλεύρως του συστήματος αυτού των γεφυρών υπήρχαν έλη που εμπόδιζαν τη διέλευση.

Την περιοχή φρουρούσαν τμήματα της Σοβιετικής 18ης Στρατιάς που μόλις είχαν υποχωρήσει από το Ροστόφ και κατά συνέπεια δεν βρισκόταν στην καλύτερή τους κατάσταση. Τον τομέα ειδικά των γεφυρών φρουρούσε η 339η Μεραρχία Τυφεκιοφόρων (ΜΤΦ). Οι Σοβιετικοί κάλυπταν το ανάχωμα οδό με πολυβόλα και όλμους. Ωστόσο δεν είχαν φροντίσει να το υπονομεύσουν, ούτε να το ναρκοθετήσουν.

Αν και μια κατά μέτωπο απόπειρα κατάληψης του αναχώματος φαινόταν εκ των προτέρων καταδικασμένη, ο υπολοχαγός Γκράμπερτ της περίφημης “Μπράντεμπουργκ” αποφάσισε να την επιχειρήσει. Τα ξημερώματα της 25ης Ιουλίου οι άνδρες  του νεαρού υπολοχαγού εξόρμησαν με θάρρος βασιζόμενοι στη αιφνιδιασμό. Οι τολμηροί Γερμανοί κατάφεραν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους τη δεύτερη από τις πέντε γέφυρες περί τις 04.00 το πρωί.

Αν και καθηλώθηκαν και ο επικεφαλής τους τραυματίσθηκε θανάσιμα. η εμφάνισή της η Luftwaffe και των Stuka, διέλυσαν τις σοβιετικές θέσεις άμυνας ανοίγοντας, τελικά, τον δρόμο στα άρματα της 13ης ΜΠα. Η επίθεση στο ανάχωμα στοίχισε στο απόσπασμα των «Βραδεμβούργιων» 33 νεκρούς και εξαφανισθέντες και 54 τραυματίες. Σε αντάλλαγμα όμως η πύλη προς τον Καύκασο ήταν πλέον ανοικτή.